Ontmoet de maker: Frithjof de Zwart
Achter iedere activiteit van Stadsklooster Haarlem staat een maker met een eigen verhaal, inspiratie en manier van kijken. In de reeks Ontmoet de maker stellen we de mensen achter onze activiteiten aan je voor.
Deze keer ontmoeten we Frithjof de Zwart. Bij Stadsklooster Haarlem begeleidt hij Thuis onder de sterren en Maak je eigen oloide. Twee activiteiten die op het eerste gezicht ver uit elkaar liggen, maar waarin hoofd en handen steeds samenwerken om iets werkelijk te doorgronden.
Tussen hout en hemel
Frithjof de Zwart doorliep de Vrije Pedagogische Academie en vervolgens de Meubelmakersvakschool in Amsterdam. Enkele jaren later behaalde hij daarnaast zijn tweedegraads bevoegdheid techniek.
Aan het einde van zijn studietijd had hij alle diploma’s op zak om zich als zelfstandig meubelmaker te vestigen. Toch trok het docentschap hem sterker. Sinds 1986 geeft hij onafgebroken les op verschillende vrije basis- en middelbare scholen in Nederland. Houtbewerking is daarbij altijd een onderdeel van zijn werk gebleven.
Ook buiten het reguliere onderwijs deelt Frithjof zijn vakkennis. Hij geeft avondcursussen en workshops aan ouders en andere belangstellenden en verzorgt cursussen voor vakgenoten uit de Vrije School-wereld in Nederland en daarbuiten.
Via Houtmotief blijft hij daarnaast zelf met hout werken. Het liefst doet hij dat zonder dat er direct een opdracht of noodzaak achter zit. Juist dan vindt hij rust en ontstaat er ruimte om te onderzoeken wat het materiaal kan worden.
De hemel inzichtelijk maken
Naast houtbewerking is sterrenkunde altijd een van zijn lievelingsvakken geweest. Binnen het curriculum van de Vrije School wordt het vak in de brugklas gegeven. Hemelkunde dekt de lading eigenlijk beter en Frithjof heeft, na houtbewerking, dit vak het meest frequent gegeven.
Bij Stadsklooster Haarlem deelt hij die passie tijdens Thuis onder de sterren. De activiteit biedt een kleine greep uit die veel grotere wereld. Frithjof helpt deelnemers om de bewegingen aan de hemel niet alleen te bespreken, maar ook werkelijk inzichtelijk te maken.
Met een klein beetje begeleiding kunnen ogenschijnlijk ingewikkelde bewegingen begrijpelijk worden, juist doordat deelnemers er zelf fysiek mee aan de slag gaan. Volgens Frithjof is dat in je eentje, lezend of denkend, veel moeilijker dan wanneer je het samen in een groep onderzoekt.
De sterrenhemel blijft onmetelijk groot, maar door samen te bewegen, te kijken en ruimtelijk te denken kan er toch iets van die ordening dichterbij komen.
Die combinatie van kijken, begrijpen en zelf doen keert terug in zijn andere activiteit bij Stadsklooster Haarlem. Alleen richt de blik zich nu niet naar boven, maar op een houten vorm die onder je eigen handen ontstaat.
Een vorm die je wilt blijven vasthouden
De oloide kwam op een bepaald moment onverwacht op zijn pad. Hij werd zo door de vorm gegrepen dat hij haar een plaats gaf binnen het curriculum voor de vierde klas van havo en vwo. Vrijwel tegelijkertijd begon hij ook workshops aan te bieden waarin anderen zelf een oloide kunnen maken.
Tijdens Maak je eigen oloide werken deelnemers stap voor stap met hun handen aan een vorm die blijft intrigeren. Voor Frithjof zit de waarde niet alleen in het voltooide voorwerp, maar ook in het besef dat je zelf in staat bent zo’n vorm uit hout te maken.
Hij hoopt dat deelnemers na afloop iets mee naar huis nemen wat hen blijft aantrekken en uitnodigt om opnieuw vast te pakken. Een voorwerp dat niet alleen bekeken, maar ook gevoeld en verkend wil worden.
Daarmee gaat de oloide verder dan een technisch werkstuk. Tijdens het maken ontstaat geleidelijk begrip voor de vorm, niet door er alleen over na te denken, maar door te zagen, vijlen, schuren, voelen en vooral heel nauwkeurig waar te nemen.
Begrijpen door te doen
In beide activiteiten onderzoekt Frithjof hoe iets wat eerst ingewikkeld of raadselachtig lijkt door aandacht en praktisch handelen toegankelijker kan worden.
Bij de sterrenkunde gebruikt hij beweging en de groep om de hemel inzichtelijk te maken. Bij de oloide groeit het begrip terwijl de vorm onder de handen van de deelnemer ontstaat. In beide gevallen blijft het niet bij uitleg: deelnemers mogen zelf kijken, bewegen, maken en ervaren.
Dat past bij zijn lange ervaring als docent. Kennis hoeft niet alleen via woorden te worden overgedragen. Soms begrijp je iets pas echt wanneer je het zelf doet.
Hout zonder noodzaak
Wanneer er geen les, opdracht of deadline aan verbonden is, werkt Frithjof graag voor zichzelf met hout. Daar vindt hij rust, verwondering en nieuwe ideeën.
Ook thuis bouwt en maakt hij graag. Zo heeft hij zijn eigen sauna gebouwd. Een bezoek aan die sauna is nog steeds een wekelijks ritueel waarvan hij geniet. Een vriend die op bezoek kwam, sprak ooit: “Alles in dit huis wordt gemaakt of gerepareerd vanuit hout”.
Op de muur van zijn werkkamer kalligrafeerde hij een zin die hem dierbaar is:
“Aangezien je de wind niet kunt veranderen, moet je leren je zeilen bij te stellen.”
De uitspraak gaat over omgaan met omstandigheden die je niet zelf in de hand hebt. Je kunt niet alles om je heen bepalen, maar wel onderzoeken hoe je jezelf ertoe verhoudt en hoe meebewegen mogelijk is.
Ook daarin klinkt iets door van zijn manier van werken en lesgeven. Niet afwachten tot iets vanzelf begrijpelijk of maakbaar wordt, maar kijken wat je kunt aanpassen en vervolgens zelf aan de slag gaan.
Meer over Frithjof
Meer over zijn werk, houtbewerking en workshops is te vinden op houtmotief.nl.
Zelf de hemel of de oloide onderzoeken?
Wil je de bewegingen aan de sterrenhemel beter leren begrijpen door zelf te tekenen en te bewegen? Tijdens Thuis onder de sterren maakt Frithjof de ordening aan de hemel op een toegankelijke en ervaarbare manier inzichtelijk.
Werk je liever met je handen? Tijdens Maak je eigen oloide zie je deze intrigerende houten vorm in vijf avonden langzaam onder je handen ontstaan.
